AKVARYUMDA AMONYAK

Azot Nedir?

Azot (N) proteinin temel yapıtaşı olan aminoasitlerde bulunur. Yenmemiş yemlerde yada metobolik atıkta olur. Bizi ilgilendiren üç tane azot bileşiği vardır. Birisi amonyak, diğeri nitrit, diğeri ise nitrat. Bu üçü de akvaryumda bulunur. Yazıda ise amonyaktan bahsedeceğim.

Amonyak Nedir?

Amonyağa şöyle bir baktığımızda bir azot, üç hidrojenden oluşan (NH3), renksiz bir gazdır. Akvaryumda ise balıkları zehirleyen, haliyle en tehlikeli azotlu atık amonyaktır. Amonyak bilinenin aksine balık dışkılarından değil solungaçlardan salınılır. Balığın tükettiği yemin proteininin yıkımlanması sonucu temel metobolik bir atıktır. (Aslında sadece amonyak bulunmaz suda, bir de amonyum, NH4, bulunur. Amonyum amonyaktan biraz daha az zehirli denebilir.) Ve bu atık balığın solungaçlardan salgılanır. %5 gibi bir miktarı dışkı ile atılır ki bu pek tehlikeli bir miktar değil. Ayrıca yenmemiş yemlerin çürümesi sonucu da oluşur. Amonyak genelde 1 ppm değerinden yüksek olmamalı. Sağlıklı bir tankta test kiti ile ölçüm yaparsanız sonuç daha yüksek olmaz, çünkü yüksek olduğu taktirde balıklar zarar görür. Yalnız, su sıcaklığı arttıkça ve ph miktarı yükledikçe amonyağın zehirleme oranı da yükselir. Bu nedenle sıcaklık yada ph artarsa amonyak seviyesi daha düşük olmalı.
Peki amonyağın zararları nedir? Amonyak dediğimiz gibi zararlı bir bileşimdir. Balıkların yaşadığı suda doğal olarak amonyak bulunmak zorunda. Eğer uygun ekipman sağlanmazsa bu amonyak miktarı yükselir ve balıkların, çoğunlukla, ölümüne yol açar. Amonyak suda gereğinden fazla bulunduğu vakit balıklarda amonyak zehirlenmesi olur. Bu duruma "Amonyak Patlaması" denir. Bir akvaryumda amonyak patlaması olduğunu iki şekilde anlayabilirsiniz. Birinci yöntem akvaryum suyuna bakarak, ikinci yöntem balıklara bakarak. Tabi bir üçüncü yöntem var, oda test kiti ile değerleri ölçerek. Amonyak patlaması sonucu amonyak zehirlenmesi oluşur, aslında çoğunluk balıklar amonyaktan zehirlenmeye başladığında amonyak patlaması olduğu anlaşılır.

 Amonyak balıkların kanını ve solungaçlarını etkiler. Solungaçlar hasar görür, böbrek ile karaciğerin işleyişi bozulur. Balık etkileri önlemek için genelden fazla mukozo salgılar. Fazla mukozo ise balığın o2 soğurmasını düşürür, çünkü solungaç mukozosu da salgılar. Balık kendisini korumaya çalışırken o2 alamaz sonuç olarak. Buda, balıkların o2'nin daha fazla bulunduğu su yüzeyinde durması yada fazla o2 harcamadan dipte yatması, solungaçlarını hızlı bir şekilde kapatıp açması, ağzını kapatmaması, kararması olarak göze çarpar. Balığın o2 alamamasına ek olarak, amonyak balığın kanını etkiler demiştik. O etki o2 tutmaya yarayan hemoglobinin etkisini azaltır.
Akvaryumun suyuna bakıp durumun farkına varılabilir. Amonyak patlaması olduğunda suyu rengi değişir. Bulanıklaşır ve koyu sarıya döner. Eğer renk değişimi olduysa, amonyak etki etmeye başlamış demektir. Ayrıca koku da gelir. Sağlıklı bir akvaryumda koku olmaz. Koku su değerlerinde sorun olduğunu gösterir.
Şimdi tedaviye gelelim. Aslında amonyak zehirlenmesinin tedavisi yoktur. Sadece balıkları temiz suya almanız gerekir. Bunun en güvenilir yolu, balıkları hepsi yeni su olan bir yere almaktır. Çünkü amonyak seviyesinin fazla olduğu sudan bir an önce uzaklaşmaları gerekir. Eğer balıkları ayıracak akvaryum yoksa, yada bir engel varsa ana tankta büyük miktarda su değişimi yapılabilir. %70-80 oranında su değişimi yapılır ve balıklar o2 almaya zorlandığı için ekstradan hava motoru bağlanır. Ayrı bir akvaryuma konulduğu vakit de hava motoru bağlanırsa iyi olur. Ayrıca piyasada amonyak giderici kimyasallar oluyor ama onun ilk başta düşürüp, sonra yükselmesini engellememe ihtimali var. Zaten balıkları en kısa sürede ayırmak gerektiği için o tarz ilaçları temin etmek zor olur. Daha önceden alıp bir kenara koyabilirsiniz. Ama yine tek başına kullanmanızı önermem. Su değişimi yanında bu tarz ürünleri kullanmanız daha garanti. Ayrıca normal zamanlarda zeolit gibi amonyağın gitmesinde rol oynayan filtre malzemesi de kullanabilirsiniz.

YAZAR: BEYZA PALA